BU SAYT XOCALI RAYON İCRA HAKİMİYYƏTİNİN "XOCALININ SƏSİ" QƏZETİNİN ƏSASINDA YARADILMIŞDIR

28 Aralık 2014 Pazar

QLOBALLAŞAN DÜNYADA MİLLİ RUHDA TƏRBİYƏ XÜSUSİ ƏHƏMİYYƏTƏ MALİKDİR

Posted at  12/28/2014  |  in  Ümumi hadisələr

        

 Biz qloballaşan dünyada yaşayırıq. Lakin bünövrəsini XX əsrin qoyduğu qloballaşmanı birmənalı qiymətləndirmək mümkün deyil. Məhz belədir ki, dünyada qloballaşmanın tərəfdarlarının əleyhdarlarının sayı minlərlə, milyonlarla ölçülür. Qloballaşma obyektiv tarixi zərurətdən yaranır. Yəni bəşəriyyət elə bir məqama çatıb ki, qarşısına çıxan bir sıra nəhəng problemləri bir ya bir neçə dövlətin gücüylə həll etmək mümkün deyil. Belə ümumbəşəri problemlər adekvat olaraq məhz ümumbəşəri güclə həll edilməlidir (həll etmək mümkün olarsa). Bu cür problemlər sırasına ekoloci problemlər, fəlakətlər (antropogen, texnogen təbii), xəstəliklərlə mübarizə (şəkər, xərçəng, QİÇS), narkomaniya, qlobal istiləşmə, həmçinin kosmosun tədqiqi, nəhəng iqtisadi layihələr s.b.k. daxildir.
        Beynəlxalq (transmilli) təşkilatların (BMT...), beynəlxalq birliklərin (Avropa Birliyi...), şirkətlərin, firmaların yaranması məhz qloballaşma amili ilə şərtlənib. Bu baxımdan, yəni "güc (həm xilas) birlikdədir" mövqeyindən qloballaşma proqressiv bir fenomendir bəşəriyyətə firavan gələcək vəd edir. bu cür alqışlanmağa layiq olaraq milyonlarla tərəfdaş təəssübkeş qazanıb. Lakin yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi qloballaşmanın əleyhdarları, yəni medalın əks üzü vardır. Bəlkə onların arqumentləri əsassızdır, yaxud qeyri-obyektivdir.
        - Əlbəttə yox. Hər kəsin öz samballı arqumentləri vardır.
        Bizcə, qloballaşma başlıca olaraq iqtisadi, elmi-texniki, informasiya kommunikasiya texnologiyaları sahələrində getməli, mənəviyyat sahələrinə nüfuz etməməlidir. Yəni hər bir xalq, millət öz milli mentalitetini, milli mədəniyyətini, özəl milli-mənəvi dəyərlərini, adət-ənənələrini qoruyub saxlamılıdır. Əks-təqdirdə nəsibimiz kosmopolitizm, manqurtlaşma olardı.
Bəli, antiqlobalistlər əbəs yerə narahat olmurlar. Dünyamız onu al-əlvan bir xalıya bənzətmiş milli palitrasını itirərsə, onda vətən, vətənpərvərlik, yurdsevərlik, milli qürur kimi çox yüksək dəyərləri itirmiş olardıq. Bu baxımdan qloballaşan dünyada milli ruhda tərbiyə müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Bu məqamda da ifrata varmaq, yəni milliyətçiliyə, şovinizmə yuvarlanmaq olmaz. Başqa sözlə desək millətçilik yox, millətsevərlik. Qoy bütün toplumlar öz millətini, öz vətənini, öz tarixini, öz adət-ənənələrini sevsinlər, onlarla fəxr etsinlər, milli mədəniyyətlərini inkişaf etdirib çiçəkləndirsinlər, digər milli mədəniyyətlərlə sıx əlaqələr qursunlar dünya mədəniyyətinə öz layiqli töhfələrini bəxş etsinlər. Belə olsa bəşəriyyət uduzmaz.
         Tərbiyə, onun tərkib hissəsi olaraq milli ruhda tərbiyə çox mürəkkəb, çox həssas çox vaxt tutumlu bir prosesdir. Valideyn tərəfindən genlərlə övlada ötürülmüş bu kod ana südüylə ana laylasıyla intişar tapır; ailənin, ictimai mühitin, təbii mühitin təsiri altında formalaşır.
Vətən anlayışında bir "kiçik vətən" (hər kəsin doğulduğu, dünyaya göz açdığı məkan) məhfumu var. Kiçik vətənini (ailəsini kəndini) sevməyən kəs böyük vətənini (xalqını ölkəsini), daha böyük vətənini (bəşəriyyəti Yer planetini) sevə bilməz. Öz xalqının övladı olmayan bəşəriyyətin övladı ola bilməz. əkş təqdirdə o, manqurtdur, ən azı kosmopolitdir.
İnsanın ətraf mühitə münasibətlərinin məcmusu ilkin olaraq ailədə formalaşır şaxələnir. Ailədən sonra fərdin tərbiyəsinə ən güclü təsiri onun yaşadığı ictimai mühit göstərir. Hər iki halda, yəni istər ailədə, istər cəmiyyətdə nümunənin rolu çox güclüdür. Əgər tərbiyə məqsədi daşıyan öyüd-nəsihət sözlə çatdırılırsa yaddaşa hesablanırsa (belə desək nəzəri, qiyabi xarakter daşıyırsa), fərdin özünün gördüyü duyduğu nümunələr (belə desək əyanidir, təmənnalı xarakter daşımır) birbaşa onun yaddaşına həkk olunur.
         Məsələyə bu müstəvidən yanaşsaq, xalq adət-ənənələrinin fərdin milli ruhda tərbiyə olunmasında əvəzsiz rolu vardır. Bu baxımdan doğma kəndim Umudlunun gözəl adət-ənənələri misilsiz idi. Kənddə körpədən tutumuş ixtiyar qocayadək hər kəsin öz yeri vardı. bu ierarxiyanı heç kəs poza bilməzdi. Ağsaqqalın, ağbirçəyin dediyi qanun idi. Qarşılıqlı münasibətlərdə hörmət, ehtiram hökm sürərdi. Kimsə ayağını əyri qoysaydı, camaat tərəfindən qınaq görərdi bir daha belə hərəkətə yol verməzdi. Yaxın qonşu (buna od qonşusu deyərdilər) yaxın qohumdan irəli idi.
          Kəndin məclisləri adla deyilirdi (Tərtərdən bunun çox şahidləri var). Toylarımız özgə bir aləm idi. Toy sahibləri ilə bahəm bütün kənd toya hazırlaşardı. Bu əsl el şənlikləri idi. Qadın, kişi eyni çadırda müxtəlif tərəflərdə əyləşərdilər. Musiqiçilər mərkəzdə əyləşər, ortada oyun (rəqs) meydançası olardı. Aşıqlar da iki dəst olardı: qara zurna saz aşıqlan. Aşıqların yanında toyun padşahı əyləşər, vəziri vasitəsilə toyu idarə edərdi. Növbə ilə hamı rəgs edər, gah da saz aşıqları dinlənilərdi. Bəy, gəlin məclisdə əyləşdirilməzdi. Yalnız ağsaqqalların təklifi ilə onlan məclisə gətirib oynadardılar. Gəlin əlləri xınalı rəfiqələriylə yengəsi ilə gəlin otağında, bəy öz yoldaşlarıyla qonşuda (od qonşusu gildə) oturardı. Yekunda bəy tərifi olardı. Onda bəy öz sağdış soldışıyla mağara gətirilərdi. Sağdış, soldış bağ bəzəyərdilər (ağac şəklində, üstündə şirniyyat meyvə, başmda soyutma çolpa). Bəzədilmiş bağlara qiymət qoyulardı. Ağsaqqallardan, qohumlardan, hörmətli adamlardan kimsə bağları (bəzən hərə birini) satın alardı (bir at verdim, bir inək verdim, bir camış verdim, min tümən verdim). Bundan sonra bəy tərifi başlanardı. Adı çəkilən gətirib xonçaya nəmər atar, bağdan pay alardı. Qız yengəsi bəyə sağdış, soldışa xonça bağışlayardı, onlar isə xonça qabına nəmər atardılar. Aşıq arada şuxluq edər, məzəli sözlər oxuyardı. Bəy yoldaşları tərəfindən "dodaqqaçdı" olardısa, cərimələnərdilər.
         Qız qapısına ağsaqqallar, hörmətli adamlar elçi gedərdilər. "" veriləndə şirinçay içilərdi. Nadir hallarda qızqaçırma olardı. Onu da ağsaqqallar yoluna qoyardı.
Yaşlılardan kimsə yatağa düşəndə camaat vida görüşünə gedərdi. Ev yiyəsini təklik hiss etməyə qoymazdılar. El tökülüb hər şeyi özü həll edirdi. Yas məclisi əsl yas məclisi idi. Bütün sifətlərdə işıqlı bir kədər olardı.
Birisi ev tikəndə hamı tökülüb kömək edərdi. Heç kim fəhlə tutmazdı (kənddə bu anlayış yox idi). Həmkəndlilər növbə ilə gəlib ustanı işlədərdilər.
Cavanlar əsgərə gedəndə, əsgərdən gələndə bütün kənd toplaşardı. Böyük şənlik məclisi düzənlənərdi.
        Ali məktəbə qəbul olanda, camaat hamılıqla təbrikə gələr, yenə böyük bir məclis qurulardı. Tələbələr tətilə gələndə qonşular, qohumlar qonaq çağırardılar.
Hər kəs arxasında el gücü hiss edər, özünü qüdrət sahibi sayardı (haqlı olaraq).
Davar, mal-qara növbə ilə otarılardı, çoban yox idi.
Payızda subay mal-qara aylarla (qar yağanadək) meşədə qalardı. Oğurluq yox idi.
"Dağlar arxasında üç dosf'dan (Tərtər, Umudlu, Murov) biri olan Umudlu gözəl saf təbiətin cənnət qoynunda qərar tumuş gözəl saf bir kənd, nadir bir camaat idi. (Ali məktəbdə oxuyarkən fransız maarifçisi Russonun təbiətə qayıdış ideyalarına vuruldum. Sonradan başa düşdüm ki, mən elə həmin ideyaların qoynunda yaşamışam).
         Bax belə tipik şəraitdə tipik xarakterlər yetişir.
Biz məktəbimizi qoruyub saxlamışıq, onu öz adıyla (nömrəyə çevrilməyə qoymadıq) yaşadırıq. Bir məcburi köçkün məktəbi olaraq kökümüzdən ayrılmamağa, milli adət-ənənələrimizi yetişməkdə olan nəslə ötürməyə, onları milli vətənpərvərlik ruhunda tərbiyə etməyə çalışırıq. Yaxşı müəllimlərimiz çoxdur. Lakin bu dediklərim ən gözəl şəkildə Elxan müəllimin dərslərində alınır. Onun Azərbaycan tarixindən hər bir dərsi, mübağiləsiz, milli vətənpərvərlik dərsidir.
Lakin gənclərimizin milli ruhda tərbiyə olunmasına əngəl törədən bir çox amillər var. Bunlardan biri (bəlkə birincisi) bədii ədəbiyyatdan (bu tərəfsiz təmənnasız tərbiyəçidən) üz çevrilməsidir. İndi gənclər demək olar ki, bədii ədəbiyyat oxumurlar. Dərsliklərin tərtibatı da elə kamil deyil (kamil olsa belə bu dəryadan bir zərrədir). Bəzən zəif mətnlər salınır dərsliklərə. Yaxşı olardı ki, ayrıca bədii qiraət dərsləri keçilərdi ora Azərbaycan dünya ədəbiyyatından dəyərli nümunələr salınaydı. K.Paustovskinin "Nimdaş şinelli qoca" hekayəsi kimi. Bu hekayədə kəndə yaşamağa gəlmiş bir pensiyaçıdan söhbət gedir. Hamı onu çətin maddi durumda olan nimdaş şinelli bir qoca kimi tanıyır. Lakin ölümündən sonra məlum olur ki, o, yüksək pensiya alan bir hərbçiymiş. Pensiyasından kasıb tələbələrə təqaüd yollayırmış, ehtiyacı olanlara pul ayırırmış. Amalı da bu imiş ki, xalq simasını itirməsin.
         Nə qədər gözəl bir hekayə, qədər yüksək bir qayə. Bax budur bədii ədəbiyyatın qüdrəti: səssiz-səmirsiz ürəklərə daxil olmaq onu fəth etmək!
         Digər bir tərəfdən orta məktəblərdə şagirdlərə əxlaqdan qiymət verilmir (vaxtilə verilirdi bunun çöx böyük təsir qüvvəsi vardı). De-yure deyirik ki, təlimlə tərbiyə ayrılmazdır, de-fakto şagirdləri əxlaqdan attestasiya etməməklə bunu inkar edirik. Digər dağıdıcı bir amil gənclərin müasirləşmə, avropalılaşma adıyla milli mentalitet adət-ənənələrimizdən uzaqlaşmasıdır. Televiziya, internet bu prosesə çox münbit bir mühit formalaşdırır. Obyektiv (tərəfsiz) bir hakim qismində televiziyalarımıza diqqət yetirsək onda özümüzə hansı qiyməti verərik?!
        Unutmaq lazım deyil ki, qloballaşan dünyada təkcə iqtisadi müstəvidə əmtəə bazarları uğrunda deyil, həm ideologiyalar uğrunda mübarizə gedir. İqtisadi qüdrətimiz, müstəqilliyimiz var. Milli mentalitetimizi, özəl adət-ənənələrimizi, milli ideologiyamızı qoruyub saxlamaq üçün mübarizəyə qalxmağın vaxtıdır. Sonra gec olar. Dialoqdakı kimi.
Bəşəriyyət:
- Hara gedirsən ulu Dünya?
Dünya:
- Sabaha.
Bəşəriyyət:
- O, necə sabahdır?
Dünya:
- O, səndən asılıdır.
Zabil SÜLEYMANOĞLU,

Ağdərə rayonu, Umudlu kəndi

Share this post

About Naveed Iqbal

Nulla sagittis convallis arcu. Sed sed nunc. Curabitur consequat. Quisque metus enim venenatis fermentum mollis. Duis vulputate elit in elit. Follow him on Google+.

0 şərhlər:

Əlaqə

Redaksiyamızın ünvanı:
Gəncə şəhəri, Yeni qəsəbə - 2
Tel: (070 - 222 - 26 - 48; (050) 678 - 10 - 44
E - mail: xocalininsesi@gmail.com
About-Privacy Policy-Contact us
Copyright © 2015 "Xocalının səsi" qəzetinin saytı. Xocalının səsi by ..
Qalib müəllim .
back to top